Een Deense studie bij mensen met diabetes type 2 zet een hardnekkige aanname op zijn kop
Het is het bezwaar dat je bij keto altijd hoort. Al dat vet, al die boter, room en spek, dat komt toch allemaal in je bloed terecht? Het klinkt logisch. Wat je eet, dat word je. Toch laat een nieuwe analyse van een Deense studie zien dat het lichaam zich weinig aantrekt van die simpele rekensom. Mensen die een half jaar lang 2,6 keer zoveel verzadigd vet aten, hadden aan het eind juist minder verzadigd vet in hun bloed dan de controlegroep.
Eenenzeventig mensen met diabetes type 2, zes maanden
De studie komt van de groep rond Kurt Højlund in Odense. Ze randomiseerden 71 volwassenen met diabetes type 2, twee op één, naar een koolhydraatarm dieet met maximaal 20 procent van de energie uit koolhydraten, of naar een controledieet met 50 tot 60 procent koolhydraten, zoals de standaardadviezen voorschrijven. Niemand hoefde calorieën te tellen. Eet tot je vol zit, alleen de verhouding tussen koolhydraten en vet verschilde. De deelnemers deden dat zes maanden. De koolhydraatarme groep kwam in de praktijk uit op ruim 13 procent koolhydraten en 63 procent vet. In de hoofdstudie, die al in 2022 verscheen, daalde het HbA1c in die groep met 7,5 mmol/mol meer dan in de controlegroep, en het gewicht met 3,9 kilo meer.
Meer verzadigd vet op het bord, minder in het bloed
Dit nieuwe artikel in de American Journal of Clinical Nutrition kijkt naar iets wat je meestal niet in de uitslag van je huisarts terugziet: de samenstelling van de vetzuren in je bloed. Niet hoeveel cholesterol je hebt, maar welke vetzuren er in de fosfolipiden van je serum zitten. Die samenstelling hangt in grote cohortstudies samen met hart- en vaatziekten en met sterfte. En daaruit bleek dat het aandeel verzadigde vetzuren daalde in de koolhydraatarme groep met 0,6 gewichtsprocent ten opzichte van de controlegroep, de enkelvoudig onverzadigde met 0,9, en de meervoudig onverzadigde vetzuren stegen met 1,3 gewichtsprocent. Palmitoleïnezuur, een vetzuur dat je lichaam zelf maakt uit koolhydraten, daalde met 23 procent. En dit alles terwijl de koolhydraatarme groep 2,6 keer meer verzadigd vet at.
Waarom je lever zelf verzadigd vet maakt
Hoe kan dat? Het verzadigde vet in je bloed komt maar voor een deel uit je boterham met kaas. Een flink deel maakt je lever zelf, uit koolhydraten. Dat proces heet de novo lipogenese, letterlijk: nieuw vet maken. Elke keer dat je meer koolhydraten eet dan je spieren en lever kunnen opslaan, zet de lever het overschot om in vet, en dat vet is vrijwel altijd verzadigd. Palmitinezuur en palmitoleïnezuur zijn de vingerafdruk van die fabriek. Zie de lever als een bakkerij die van suiker en zetmeel boter maakt. Haal je het meel weg, dan stopt de bakkerij, ook als je zelf meer boter op tafel zet. De Denen zagen dat de vingerafdruk van de vetfabriek zwakker werd en de enzymen die dat werk doen, zoals SCD1, werden minder actief.
Verzadigd vet uit je voeding wordt bij een koolhydraatarm eetpatroon in hoog tempo verbrand. Als je lichaam vet als brandstof gebruikt, blijft er weinig van over om rond te zweven in je bloed. Bij een koolhydraatrijk patroon is dat anders: dan draait de verbranding op glucose en wordt vet opgeslagen en bewaard. Dezelfde hoeveelheid spek gedraagt zich dus anders, afhankelijk van wat er naast ligt op je bord.
Wat deze studie niet bewijst
Nu de kanttekening. Dit is een secundaire analyse van een studie met 71 mensen, van wie 49 in de koolhydraatarme groep. Dat is niet klein voor een dieetstudie, maar ook niet groot. De uitkomst is een bloedwaarde, geen hartinfarct of overlijden. Dat de vetzuursamenstelling in cohortstudies samenhangt met hartziekten, betekent nog niet bewezen dat het veranderen ervan via je eten hetzelfde beschermende effect heeft. De onderzoekers noemen het zelf een mogelijk gunstig profiel, niet meer. En het waren mensen met diabetes type 2, geen gezonde sporters. De auteurs melden geen belangenconflicten.
Wat kun jij hiermee
Ten eerste: als iemand je vertelt dat je vet in je bloed een directe afspiegeling is van het vet op je bord, dan weet je nu dat het ingewikkelder ligt. Ten tweede: het effect ontstond doordat koolhydraten laag bleven, niet doordat vet omhoog ging. Dat verschil is belangrijk. Wie veel vet én veel koolhydraten eet, houdt de vetfabriek in de lever gewoon aan het werk. En ten derde: laat je vetzuurprofiel niet meten om dit te controleren, dat doet geen huisarts en het zegt je als individu weinig. Kijk naar wat wel meetbaar is, zoals triglyceriden, HDL en je nuchtere glucose.
Bron: Rasmussen JLP, Gram-Kampmann EM, Stidsen JV, Hansen CD, Krag A, Olsen MH, Beck-Nielsen H, Handberg A, Højlund K. Effect of a 6-month low-carbohydrate diet on the circulating fatty acid composition in patients with type 2 diabetes: a secondary analysis of an open-label randomized controlled trial. American Journal of Clinical Nutrition, 2026, jaargang 124, nummer 3, artikel 101400. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42680257/
