Negen vrouwen met prurigo pigmentosa, drie van hen na een ketogeen dieet. Alle negen kregen eerst de verkeerde diagnose.
In het kort
- Bij alle negen vrouwen in deze serie werd de uitslag eerst aangezien voor eczeem of contactdermatitis, en de antiallergische behandeling die daarop volgde werkte bij niemand.
- Zeven van de negen hadden een voedingstrigger, vier caloriebeperking en drie een ketogeen dieet. De drie met ketonen in de urine waren precies de drie die ketogeen aten.
- Een jeukende, netvormige uitslag op borst en nek in de eerste weken keto is iets om te laten zien en bij naam te noemen, want twaalf dagen doxycycline gaf in deze serie binnen zeven tot tien dagen verbetering.
Je bent twee weken ketogeen en er verschijnen jeukende rode bultjes op je borst en in je nek, die na een week een bruinig netpatroon achterlaten. De huisarts noemt het eczeem, je krijgt een zalf, en er gebeurt niets. Huiduitslag op keto is een van de minst besproken klachten van de eerste weken. In de literatuur heet dit beeld prurigo pigmentosa, in keto-kringen de keto-rash. Eind oktober verscheen er een serie van negen patiënten die de huidbeelden en de bloedwaarden voor een keer naast elkaar legt.
Negen vrouwen, drie van hen op keto
Dermatologen van het Yijishan-ziekenhuis in Wuhu in China keken terug op alle patiënten met een door weefselonderzoek bevestigde diagnose tussen juli 2020 en april 2026. Negen vrouwen van zeventien tot drieëndertig jaar bleven over, en alle negen kregen de uitslag tussen juni en september. Vier kregen hem na caloriebeperking, drie na een ketogeen dieet en twee zonder dat ze iets aan hun eten hadden veranderd. De plekken zaten op de borst bij acht van de negen, in de nek bij vijf en verder op rug, buik, schouder of lage rug. De ziekteduur liep van twee weken tot ruim drie jaar.
Ketonen in de urine werden gevonden bij drie van de zeven vrouwen bij wie dat is gemeten, en dat waren precies de drie die ketogeen hadden gegeten. Verder stond er veel in de bloedwaarden: acht van de negen hadden een afwijkend lipidenprofiel, zeven een leververvetting op de echo, zeven een verhoogde BMI en drie diabetes type 2.
Waarom ketonen de huid zouden kunnen prikkelen
De auteurs geven aan dat het mechanisme onduidelijk is. De route die ze schetsen begint bij een lage glucose of insuline, waardoor je lever ketonen gaat maken die in bloed en urine verschijnen. Een opeenstapeling van ketonen zou een ontsteking rond de kleine bloedvaten kunnen uitlokken waarbij neutrofielen de hoofdrol spelen, de snelst reagerende witte bloedcellen van je afweer. Het is dus een hypothese. Twee aanwijzingen passen er wel bij. Doxycycline, het middel dat in deze serie werkte, remt juist de beweeglijkheid van neutrofielen. En in de weefselmonsters werd bij alle negen een ontsteking rond de bloedvaten gevonden.
Tegelijk klopt het verhaal niet helemaal. Twee van de negen kregen de uitslag zonder enige dieetverandering, en twee kregen hem opnieuw nadat ze weer normaal waren gaan eten. Alle vier hadden een afwijkend lipidenprofiel. Ketose is dus niet de enige route naar de ‘rash’.
Wat dit onderzoek niet laat zien
Negen vrouwen uit een ziekenhuis zeggen niets over hoe vaak dit voorkomt. Er staat nergens welk deel van de mensen dat aan keto begint dit krijgt. Deze groep lijkt bovendien niet op de gemiddelde lezer hier, want zeven van de negen hadden overgewicht, zeven een leververvetting en drie diabetes. Of de uitslag vanzelf weggaat als je niets doet, en of hij terugkomt als je opnieuw ketogeen gaat eten, is hier niet uitgezocht.
Wat je doet als je dit krijgt
Wat dan wel? Benoem het verband zelf bij de huisarts, want juist daar ging het in deze serie negen van de negen keer mis en werd er behandeld voor eczeem. Noem de naam prurigo pigmentosa en zeg erbij dat je ketogeen eet. De behandeling die hier werkte was twaalf dagen doxycycline, honderd of tweehonderd milligram per dag, met verbetering binnen zeven tot tien dagen en geen enkel gemeld terugkerend geval in een telefonische controle van drie tot achttien maanden. De bruine verkleuring bleef daarna nog ruim een maand zitten, dus schrik daar niet van. Of je je koolhydraten tijdelijk omhoog moet brengen, valt met deze serie niet te beantwoorden, want het dieet werd aangepast en er werd tegelijk een antibioticum gegeven.
Bron: Tan MJ, Chang XL, Wang SN, Wang F, Zhang WY, Lu XH, Di Q, Tao Y, He CF. Clinical, metabolic, dermoscopic, and reflectance confocal microscopy features of prurigo pigmentosa: a retrospective case series. Annals of Medicine, 29 oktober 2026. https://doi.org/10.1080/07853890.2026.2751276 (via PubMed, PMID 42954816)
