Het meeste onderzoek gaat over hersenen die het al moeilijk hebben. Antonio Paoli stelt voor om de vraag om te draaien.
Vrijwel al het onderzoek naar ketonen en je hersenen is gedaan bij mensen bij wie er al iets mis is. Milde cognitieve stoornis, alzheimer, epilepsie. Daar zie je het duidelijkst wat ketonen kunnen, en daar zijn ook de mooie resultaten geboekt. Maar het heeft een bijwerking voor het denken erover: ketose is in dat frame iets wat je inzet als het misgaat. Een reservewiel.
Antonio Paoli, een Italiaanse fysioloog die al jaren over ketogene voeding publiceert, zet daar in Frontiers in Nutrition een andere vraag tegenover. Wat als die korte periodes van milde ketose geen noodoplossing zijn maar gewoon horen bij hoe een gezond brein werkt.
Waarom het bij alzheimer wel aanslaat
Bij de ziekte van Alzheimer raakt de opname van glucose in de hersenen verstoord, en al voordat er veel klachten zijn. De neuronen hebben energie nodig maar kunnen er steeds slechter bij, een beetje als een huis waar de stroom het doet maar de stoppenkast hapert.
Ketonen komen via een andere deur binnen. Ze gebruiken niet de glucosetransporters maar hun eigen transporteiwitten, en die route blijft bij alzheimer grotendeels intact. Dat is de reden dat ketonen bij deze aandoening energie kunnen leveren waar glucose dat niet meer lukt. Paoli noemt dat het bewijs dat het principe werkt.
De omkering
Zijn voorstel is om dat principe door te trekken naar hersenen die nog gezond zijn. In ons lichaam stijgen ketonen vanzelf, regelmatig en kortdurend: na een nacht slapen, tijdens een lange wandeling, bij een dag waarop je weinig koolhydraten binnenkrijgt. Dat is geen ziekteverschijnsel maar normale fysiologie. De vraag die Paoli stelt is of die herhaalde kleine golfjes op zichzelf iets bijdragen, en of een leven waarin ze nooit meer voorkomen daardoor iets mist.
Het woord dat hij daarvoor gebruikt is metabole flexibiliteit: het vermogen om vlot te wisselen tussen brandstoffen. Een motor die altijd op dezelfde brandstof loopt krijgt het moeilijk zodra die een keer opraakt. Dat beeld is natuurlijk te simpel voor een brein, maar het vangt de gedachte: de schakelaar werkt beter als hij af en toe wordt gebruikt.
Als mogelijke routes noemt hij het transport over de bloed-hersenbarrière, effecten op genregulatie, op ontsteking, op oxidatieve stress en op de signaalstoffen die zenuwcellen laten groeien en verbindingen laten maken.
Het is een mini-review, geen studie, en er zijn geen deelnemers, geen metingen en geen uitkomsten. Paoli schrijft dat het een hypothese en hij eindigt met een oproep: er zou onderzoek moeten komen dat meet hoe vaak en hoe sterk ketonen bij mensen van nature stijgen, door vasten, bewegen of koolhydraatbeperking, en of dat samenhangt met hoe het denken zich over de jaren houdt.
Waarom het toch de moeite waard is
Omdat het een testbare vraag is, en omdat het de discussie verplaatst. Tot nu toe ging het bij keto en het brein bijna altijd over behandelen. Dit gaat over of de normale schommeling tussen suiker en vet ergens goed voor is. Dat is een vraag die je niet alleen met een streng dieet kunt beantwoorden, maar ook met slaap, met vasten en met bewegen. Ze raakt dus veel meer mensen dan alleen wie ketogeen eet.
Wat kun jij hiermee
Je hoeft hier niets mee te doen. Maar het gegeven dat metabole flexibiliteit nuttig is wordt veel breder omarmt. Maar er is wel een verschuiving zichtbaar in deze hypothese waarin ketonen als nuttige moleculen worden bekeken die meedoen in dit verhaal.
Hoe bereik je metabole flexibiliteit? Bijvoorbeeld niet de hele dag door eten. Een eetvenster met 2 of 3 goede maaltijden waarin je lichaam tussendoor echt even zonder nieuwe toevoer zit, is de meest alledaagse manier om die kleine ketonengolfjes te laten bestaan.
En als je al ketogeen eet en je merkt dat je hoofd helderder aanvoelt, is dat een prima reden om ermee door te gaan. En, een aannemelijk verhaal is het begin van onderzoek, niet het eind ervan.
Bron: Paoli A. Ketones and brain health: from metabolic rescue to metabolic flexibility. Frontiers in Nutrition 2026;13:1977189. https://doi.org/10.3389/fnut.2026.1977189
