Russische kinderneurologen rekenden uit wat een ketogeen dieet scheelt in ziekenhuisopnames en zorgkosten
Wie keto alleen kent als afslankdieet of als truc voor duursporters, vergeet vaak waar het begon. Het ketogeen dieet is in de jaren twintig van de vorige eeuw ontwikkeld als behandeling voor epilepsie, lang voordat de meeste anti-epileptica bestonden. Bij kinderen bij wie medicijnen niet aanslaan, wordt het nog steeds ingezet, in Nederland onder meer in de academische kinderziekenhuizen. Dat het werkt is bekend. Wat het kost, of juist bespaart, was tot nu toe zelden uitgerekend. Een groep uit Moskou zette het op een rij.
Achtenvijftig kinderen, twee jaar gevolgd
De onderzoekers, onder leiding van kinderneuroloog E.G. Lukyanova, keken terug in de dossiers van 58 kinderen met medicatieresistente epilepsie in een gespecialiseerd centrum. Bij 29 kinderen was een ketogeen dieet gestart, de andere 29 vormden de vergelijkingsgroep en kregen de gebruikelijke behandeling met medicijnen. Ze telden gedurende twee jaar de aanvallen, de ziekenhuisopnames, de consulten bij de neuroloog, de medicijnen en de bijwerkingen. Op basis daarvan bouwden ze een model voor de directe medische kosten over tien jaar.
Minder aanvallen en veel minder opnames
De uitkomsten zijn stevig. Bij de kinderen op keto daalde het aantal aanvallen gemiddeld met 83 procent ten opzichte van hun eigen uitgangssituatie, en het lag 78 procent lager dan in de vergelijkingsgroep. In twee jaar werden de ketokinderen gemiddeld 2,7 keer opgenomen in het ziekenhuis, de kinderen in de vergelijkingsgroep ruim 10 keer. Ook het aantal consulten bij de neuroloog lag veel lager. Vertaald naar geld: zonder de kosten van het dieet zelf mee te rekenen waren de directe zorgkosten over tien jaar 3,05 keer lager. Reken je de kosten van de speciale voeding wel mee, dan bleef er nog een besparing over van ongeveer 130.000 roebel per kind. Opvallend detail is dat de medicijnen zelf maar 15 procent van de totale kosten uitmaakten. De echte kostenpost zit in opnames en polikliniekbezoek.
Waarom ketonen een epileptisch brein kalmeren
Hoe kan een dieet zo ingrijpen op iets als epilepsie? Bij een epileptische aanval vuren groepen hersencellen tegelijk en ongecontroleerd. De hersenen draaien normaal bijna volledig op glucose, en dat is een snelle, wat onrustige brandstof. Op een ketogeen dieet schakelen de hersenen grotendeels over op ketonen, vooral beta-hydroxybutyraat. Dat verandert een paar dingen tegelijk. De energiehuishouding van de hersencellen wordt stabieler, de balans tussen remmende en prikkelende signaalstoffen verschuift naar meer remming, en ketonen dempen ontstekingsprocessen in het brein. Vergelijk het met een houtkachel die je van dunne aanmaakhoutjes overzet op een dik blok hout: minder opflakkeren, een gelijkmatiger vuur, minder kans dat het uit de hand loopt en minder roet in de schoorsteen. Het precieze mechanisme is nog steeds onderwerp van onderzoek. Maar dat het bij een deel van de kinderen werkt, staat al tientallen jaren vast. De Cochrane-review uit 2020 concludeert dat het dieet bij kinderen met medicatieresistente epilepsie de aanvallen kan verminderen.
Wat deze cijfers niet bewijzen
Dit is een terugblikkende studie met dossiergegevens, geen gerandomiseerd onderzoek. De kinderen die het dieet kregen waren mogelijk anders dan de kinderen die het niet kregen, bijvoorbeeld omdat hun ouders gemotiveerder waren of omdat hun epilepsie een andere oorzaak had. Achtenvijftig kinderen is bovendien een kleine groep. Het kostenmodel over tien jaar is een doorrekening van twee jaar gegevens, en 130.000 roebel is in het Russische zorgstelsel iets anders dan in het Nederlandse. Onder de trefwoorden staat Ketocal, een commercieel ketogeen voedingsproduct, dus het is goed om te weten dat er een fabrikant in dit veld actief is, ook als de auteurs geen financiering vermelden in de samenvatting. De richting van de bevindingen sluit wel aan bij eerder werk uit Canada, waar na de start van een ketogeen dieet ook minder spoedbezoeken en opnames werden geteld.
Wat kun jij hiermee
Het laat iets zien wat voor iedereen die keto doet relevant is: het effect van ketonen op de hersenen is geen marketingverhaal. Het is een behandeling die kinderneurologen inzetten bij de zwaarste vormen van epilepsie. Als jij op keto merkt dat je hoofd rustiger wordt en je concentratie beter, dan heb je daar dus een plausibel mechanisme bij.
En voor de discussie over kosten in de zorg is het een prettig tegengeluid: soms is het goedkoopste medicijn een ander bord eten.
Bron: Lukyanova EG, Tolkushin AG, Ayvazyan SO, Osipova KV, Pyrieva EA, Krapivkin AI, Zhestkov VA. Ketogenic diet in the treatment of drug-resistant epilepsy in children: assessment of clinical efficacy, health care resource consumption, and direct medical costs (in het Russisch, Engelse samenvatting). Zhurnal Nevrologii i Psikhiatrii im. S.S. Korsakova, 2026, jaargang 126, nummer 8, pagina 86 tot 95. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42676204/
