De bijwerkingen van het ketogeen dieet zijn over 36 studies systematisch geteld. Vier op de tien klachten zitten in het maag-darmkanaal, en obstipatie staat met afstand bovenaan.
Hoofdpijn in week 1, moe in week 2, en ergens in die eerste weken het besef dat je al dagen niet naar de wc bent geweest. Wie keto begint, hoort van tevoren meestal twee dingen: dat het even wennen is, en dat ernstige problemen zeldzaam zijn. Allebei waar, maar over de vraag hoe vaak er precies iets gebeurt en waarvan, was tot nu toe nauwelijks een overzicht te vinden. Een Duitse onderzoeksgroep rond Carolin Schopf en Tobias Fischer heeft dat gat gevuld.
36 studies, 42 ketogene interventies, 1.162 deelnemers
De groep doorzocht PubMed volgens de PRISMA-methode op alle prospectieve interventiestudies tussen november 2019 en november 2024 die bijwerkingen hadden genoteerd. Van de 481 gevonden artikelen bleven er uiteindelijk 36 studies over, samen goed voor 42 ketogene interventies en 1.162 deelnemers uit veertien landen. Daarvan waren 23 gerandomiseerd en gecontroleerd. De interventies duurden van nog geen halve week tot ruim twee jaar, met een gemiddelde van 19,45 weken.
Dat is een belangrijk getal om vast te houden. Dit overzicht gaat grotendeels over de eerste weken, niet over jarenlang keto. Een dieet telde alleen mee als het vet op minstens 60 energieprocent zat en de koolhydraten op hoogstens 10 energieprocent of 60 gram per dag. In de praktijk kwam dat uit op gemiddeld 29,66 gram koolhydraten per dag en 72,24 energieprocent vet. Alle klachten werden ingedeeld volgens CTCAE, het classificatiesysteem dat ook in medicijnonderzoek wordt gebruikt.
Vier op de tien mensen kreeg minstens een klacht
Over alle studies heen had 43 procent van de deelnemers minstens een bijwerking, met een enorme spreiding van 0 tot 89 procent tussen de studies. Per persoon ging het gemiddeld om 0,91 bijwerking. De uitval lag op 17 procent, met een mediaan van 19 procent. In totaal kwamen de onderzoekers op 51 verschillende klachten.
Van de 743 getelde bijwerkingen was 40 procent maag-darm, 17 procent neurologisch, 11 procent metabool of voedingskundig, 10 procent infecties en 8 procent algemene klachten zoals vermoeidheid. Obstipatie was veruit de koploper: bijna een kwart van alle gemelde bijwerkingen, en genoemd in 57 procent van de interventies. Daarna volgden diarree in 45 procent van de interventies, braken in 36 procent en misselijkheid in 31 procent.
Hoe strenger het dieet, hoe meer klachten
Het meest bruikbare deel van de analyse is de uitsplitsing naar dieetvorm, want daar zit een duidelijke lijn in. De low glycemic index treatment, de mildste variant met ongeveer 50 gram koolhydraten per dag, kwam er het beste uit: 0,25 bijwerking per persoon, 21 procent met minstens een klacht en maar 5 procent uitval. Aan de andere kant stond het MCT-dieet met 1,40 bijwerking per persoon, en het modified Atkins-dieet met 55 procent die minstens een klacht kreeg en 1,11 bijwerking per persoon. Het klassieke ketogene dieet had de hoogste uitval met 22 procent.
Bij het MCT-dieet is de verklaring vrij direct. Middellangeketenvetzuren worden snel opgenomen en in grote hoeveelheden trekken ze vocht de darm in, wat diarree, misselijkheid en krampen geeft. Dat is bekend uit eerder onderzoek en de auteurs noemen het zelf als waarschijnlijke oorzaak. Bij de andere vormen hangt de lijn samen met hoe streng het dieet is, en dus met hoeveel er uit het menu verdwijnt.
Daar zit waarschijnlijk ook de verklaring voor de obstipatie, al is die in deze analyse niet gemeten. Haal je brood, pasta, peulvruchten en de meeste fruitsoorten uit je voeding, dan verdwijnt daar een flink deel van je vezels mee. Minder volume in je darm betekent tragere doorstroming. Daar komt bij dat je in de eerste weken van keto veel vocht en natrium kwijtraakt, wat de ontlasting verder indikt. Dat is een aannemelijke verklaring, geen bevinding uit dit artikel.
Hoe lang het duurt, en wat er niet werd gevonden
Slechts zeven van de 36 studies noteerden hoe lang de klachten aanhielden, en dat is de grootste blinde vlek van het hele overzicht. Waar het wel werd gemeten, duurden ze gemiddeld 3,5 week, met een spreiding van een tot zes weken. Twee studies splitsten het uit: obstipatie een tot twee weken, vermoeidheid ongeveer twee weken, hoofdpijn een week. Vermoeidheid en hoofdpijn clusterden in de eerste twee tot zeven dagen, de periode die in de wandelgangen keto-griep heet.
Wat deze analyse niet kan zeggen
Er is geen controlegroep. Niemand heeft geteld hoeveel mensen op een gewoon dieet in diezelfde periode hoofdpijn, vermoeidheid of obstipatie hadden, en die vergelijking ontbreekt dus. Een deel van deze 43 procent is achtergrondruis. Verder waren de deelnemers in deze studies grotendeels patiënten: epilepsie in 15 interventies, kanker in 9, daarna parkinson, bipolaire stoornis en een handvol andere aandoeningen. Mensen met kanker op een ketogeen dieet hadden de hoogste uitval, en daar speelt chemotherapie of bestraling vrijwel zeker mee. Een gezonde veertiger die keto kiest zit niet in dit plaatje.
En de onderrapportage is fors. Van de 229 artikelen die de volledige tekstbeoordeling haalden, vielen er 107 af omdat ze helemaal niets over bijwerkingen meldden. Minder dan de helft van de interventies mat uberhaupt ketonen, dus of de deelnemers wel echt in ketose zaten is in veel studies niet na te gaan. Waar het wel gemeten werd, lag de mediane BHB-waarde op 0,91 mmol/L.
Wat je hiermee kunt
Reken op twee tot vier weken en richt je op het maag-darmkanaal, want daar komen veruit de meeste klachten vandaan. Voor obstipatie is de volgorde eenvoudig: eerst vezels uit groente, noten en zaden, dan voldoende vocht en zout, en pas daarna magnesium. Is het na drie tot vier weken niet opgelost, dan is dat geen kwestie van volhouden maar een reden om je dieet aan te passen. Zit je op een strenge variant en blijf je klachten houden, dan laten deze cijfers zien dat een mildere vorm met wat meer koolhydraten aanzienlijk minder klachten geeft zonder dat je het idee hoeft los te laten.
Bron: Schopf C, Assmann M, Wolke N, Frenser M, Marquardt T, Fischer T. Adverse events and tolerability of ketogenic diets, a systematic literature analysis. BMC Nutrition 2026;12(1):44. https://doi.org/10.1186/s40795-026-01277-5
