Onderzoek van één week tot drie jaar koolhydraatarm laat zien wat er met je voorraad gebeurt. Een dip in je spierglycogeen in het begin maar dat blijft niet zo.

In het kort

  • Na één week koolhydraatarm eten was de glycogeenvoorraad in de bovenbeenspier gezakt naar 57 procent van de uitgangswaarde, en na zes weken stond hij weer op 69 procent.
  • Bij ultralopers die hun dieet al negen tot zesendertig maanden volhielden was er geen verschil meer met koolhydraateters. Niet in rust, niet na drie uur hardlopen en niet in het aanvullen daarna.
  • Wie de eerste weken doorkomt, traint daarna met een voorraad die zich gewoon weer vult, ook zonder pasta.

De redenering klinkt sluitend. Glycogeen is opgeslagen suiker, je eet bijna geen suiker meer, dus raakt die voorraad leeg en blijft hij leeg. Maar onderzoek laat zien dat wat er na de eerste weken gebeurt met je spierglycogeen bij mensen die het ketogeen dieet al drie jaar volhouden.

Wat er in de eerste week gebeurt

Stephen Phinney legde dit in 1980 al vast bij zes mensen met overgewicht die zes weken lang een eiwitverrijkt vastenprotocol volgden. Na één week was het glycogeengehalte in de vastus lateralis, de buitenste bovenbeenspier, gezakt naar 57 procent van de uitgangswaarde. Hun uithoudingsvermogen op de loopband daalde ook naar 80 procent van wat ze aan het begin konden. Het is dus een meetbare halvering van je glycogeenvoorraad in zeven dagen. En het verklaart waarom de tweede week op keto voor veel mensen de zwaarste is.

Na zes weken staat hij alweer hoger

In dezelfde studie werd na zes weken opnieuw gemeten. Het spierglycogeen was gestegen naar 69 procent van de uitgangswaarde, terwijl de deelnemers nog steeds vrijwel geen koolhydraten aten. Hun uithoudingsvermogen was intussen niet terug op het oude niveau maar ruim erboven, op 155 procent van de beginwaarde.

Eén meting in die studie springt eruit. Na die zes weken liepen ze langer dan vier uur bergop, en daarna was er geen meetbare daling van het spierglycogeen. Ze deden het werk zonder hun voorraad aan te spreken. Vet nam het 100 procent over als brandstof.

Na negen maanden is het verschil verdwenen

De scherpste cijfers komen uit de FASTER-studie van Jeff Volek uit 2016, bij twintig elite-ultralopers en ironmantriatleten. Tien van hen aten al gemiddeld twintig maanden koolhydraatarm, met een spreiding van negen tot zesendertig maanden, en haalden 10 procent van hun energie uit koolhydraten. De andere tien zaten op 59 procent.

Op vetverbranding waren de verschillen enorm, 1,54 tegen 0,67 gram per minuut. Op glycogeen waren ze er niet. Geen verschil in de voorraad in rust, geen verschil in hoeveel er na drie uur hardlopen uit was, min 64 procent in beide groepen, en geen verschil in het aanvullen in de twee uur daarna, waarna beide groepen nog 36 procent onder hun beginwaarde zaten.

Trent Stellingwerff vond in 2006 iets vergelijkbaars op de korte termijn. Na vijf dagen vetrijk eten gevolgd door één dag koolhydraten eten was de voorraad in rust gelijk aan die van de koolhydraatgroep, 873 tegen 868 micromol per gram droog spierweefsel.

Waar die glucose vandaan komt zonder koolhydraten

De gangbare verklaring hiervoor loopt via twee routes, en die is in deze studies zelf niet getoetst. De eerste is dat je lever glucose maakt uit wat er wel is: glycerol dat vrijkomt als je vetten afbreekt, melkzuur uit je spieren, en aminozuren uit je voeding. Die glucose gaat naar de spier en wordt daar opgeslagen. Je vult je voorraad dus aan, alleen niet via de koolhydraten die je eet.

De tweede route is zuiniger omgaan met wat er is. Phinney mat dat in 1983 bij vijf getrainde wielrenners die vier weken minder dan twintig gram koolhydraten per dag aten. Tijdens dezelfde inspanning gebruikten zij viermaal minder spierglycogeen dan ervoor, 0,13 tegen 0,61 millimol per kilo per minuut. Hun tijd tot uitputting bleef gelijk, 151 tegen 147 minuten.

Zie het als een huishoudboekje met twee kanten. Er komt minder binnen, maar er gaat ook veel minder uit, en dat maakt het netto sluitend.

Vol is niet hetzelfde als snel beschikbaar

Louise Burke schreef echter in haar overzichtsartikel uit 2021 dat het bewijs dat spierglycogeen bij langere adaptatie normaliseert zwak is. Twee van de drie studies hierboven zijn klein, zes en vijf deelnemers, en de FASTER-studie vergeleek twee groepen op één moment zonder iemand te volgen. Die sporters hadden zelf voor hun dieet gekozen, dus je weet niet hoe hun voorraad eruitzag voordat ze begonnen.

Daar komt een tweede punt bij dat los staat van de hoeveelheid. Stellingwerff mat bij gelijke voorraad een lagere activiteit van pyruvaatdehydrogenase, het enzym waarmee koolhydraat de verbranding in gaat, 1,69 tegen 2,39. Tijdens een sprint van één minuut werd er ook daadwerkelijk minder glycogeen afgebroken, 37,3 tegen 50,5 eenheden per minuut. Burke noemt dat de kern van het probleem bij inspanning boven ongeveer 80 procent van je maximum.

De voorraad vult zich dus maar de snelheid waarmee je hem kunt aanspreken gaat omlaag. Dat is niet erg want je vetverbranding gaat significant omhoog. Voor alles wat je niet maximaal doet maakt het dan ook niet uit. Voor een sprint of een beklimming op maximaal vermogen wel.

Wat je ermee kunt

Reken op een dip in week één en twee en beoordeel je vorm daar niet op. De cijfers van Phinney laten zien dat het dieptepunt rond dag zeven ligt en dat het daarna de andere kant op gaat, bij hem zelfs tot ver boven het uitgangspunt.

Plan je zwaarste trainingen en je testmomenten na week zes, want dat is het moment waarop in deze studies de voorraad en het uithoudingsvermogen weer op niveau waren. Blijven daarna juist je korte, harde inspanningen achter terwijl de lange rustige ritten prima gaan, dan zit dat niet in de hoeveelheid maar in de snelheid waarmee je je voorraad kunt aanspreken. Koolhydraten gericht inzetten rond die ene intensieve training werkt dan beter dan je hele eetpatroon omgooien.

Staat er een wedstrijd op het programma waarin je echt bovenin zit, dan is het het overwegen waard om een week van tevoren meer koolhydraten te eten. Burke zag dat het brandstofgebruik pas na vijf tot zes dagen ruim koolhydraten eten terug was op het oude niveau, terwijl één dag koolhydraatladen daarvoor niet genoeg bleek. Tijdens de wedstrijd zelf hoef je weinig koolhydraten toe te voegen. Noakes en collega’s komen in hun overzicht uit 2026 uit op ongeveer tien gram koolhydraten per uur voor wie vetgeadapteerd is, en meer levert dan geen extra winst op.

Tips op een rijtje voor wedstrijden en inspanning

  1. ‘Spike’ voor een intensieve of lange inspanning: neem bijvoorbeeld een maaltijd zoals ontbijt met extra koolhydraten. Die verbruik je tijdens de inspanning zonder dat je insuline flink stijgt. (Yneke: ik neem vaak fruit zoals mango of banaan door mijn kwark met noten)
  2. Neem grote bidons mee voor een intensieve of lange inspanning waarin je 15 g suiker en een snuf zout doet zodat je per uur een halve liter vocht, natrium en 10 g koolhydraten binnenkrijgt. Is de goedkoopste dorstlesser en meer heb je niet nodig. Met 2 grote bidons red je het voor 3 tot 4 uur.
  3. De strategie om een week weer koolhydraten te eten voor een (belangrijke) wedstrijd is een risico. Want het kan zijn dat je spijsvertering weer flink moet wennen aan koolhydraten. Neem ze vooral overdag en beperk de koolhydraten ‘s avonds. Want de kans is groot dat het, zeker de eerste dagen, invloed heeft op je slaap.
  4. En voor alles geldt, probeer het eerst uit in een periode dat je geen belangrijke prestatie wilt neerzetten.

Bron: Phinney SD, Horton ES, Sims EA, Hanson JS, Danforth E, LaGrange BM. Capacity for moderate exercise in obese subjects after adaptation to a hypocaloric, ketogenic diet. Journal of Clinical Investigation 1980. https://doi.org/10.1172/JCI109945. Phinney SD e.a., Metabolism 1983, https://doi.org/10.1016/0026-0495(83)90106-3. Volek JS e.a., Metabolism 2016, https://doi.org/10.1016/j.metabol.2015.10.028. Stellingwerff T e.a., American Journal of Physiology 2006, https://doi.org/10.1152/ajpendo.00268.2005. Burke LM, Journal of Physiology 2021, https://doi.org/10.1113/JP278928. Burke LM e.a., Journal of Physiology 2021, https://doi.org/10.1113/JP280221. Noakes TD, Prins PJ, Buga A, D’Agostino DP, Volek JS, Koutnik AP. Carbohydrate Ingestion on Exercise Metabolism and Physical Performance. Endocrine Reviews 2026, 47(2):191-243, https://doi.org/10.1210/endrev/bnaf038

Blijf op de hoogte

We houden je op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen

Het onderzoek naar het ketogeen dieet is booming. Schrijf je in voor de nieuwsbrief. Dan krijg je van ons de nieuwste ontwikkelingen regelmatig in je mailbox.

    Stel gerust je vraag!

    Heb je een specifieke vraag? Behoefte aan meer informatie? Neem gerust contact met ons op en we komen zsm bij je terug.

      Locatie lesdagen

      Vragen worden zo snel mogelijk beantwoord.