Finse onderzoekers maten voor en na het saunabezoek tientallen bloedwaarden tegelijk. De richting waarin alles bewoog is gunstig, de omvang is niet gepubliceerd.
In het kort
- Na één saunasessie van dertig minuten stegen de ketonlichamen en daalden de triglyceriden, het aantal VLDL-deeltjes en de vertakte-keten en aromatische aminozuren.
- Acht weken trainen met vijftien minuten sauna erna leverde bovenop trainen alleen een lager aantal LDL-deeltjes en een lagere LDL-concentratie op.
- Voor wie koolhydraatarm eet is hitte een tweede prikkel die je stofwisseling richting vet duwt, los van wat er op je bord ligt.
Sauna en ketonen horen op het eerste gezicht niet bij elkaar. Toch meet je na een halfuur in de hitte hogere ketonwaarden in je bloed, zonder dat je iets aan je voeding hebt veranderd. Wat er in die dertig minuten gebeurt, en of het ergens goed voor is, bracht een Finse onderzoeksgroep in kaart.
Meten in de sauna
De groep van Jari Laukkanen van de Universiteit van Oost-Finland deed het in twee delen. In het eerste deel ondergingen 63 gewoonte-saunagangers met minstens één risicofactor voor hart- en vaatziekten één Finse saunasessie van dertig minuten, met bloedafnames op meerdere momenten. Het tweede deel was een gelote trial met 47 mensen met een zittend leven die normaal niet saunaden. Die werden acht weken lang verdeeld over drie varianten: drie keer per week trainen, drie keer per week trainen met aansluitend vijftien minuten sauna, of niets.
Gemeten werd met NMR-spectroscopie, een techniek die in één bepaling tientallen vet- en aminozuurwaarden tegelijk oplevert. Je krijgt daarmee niet alleen het cholesterolgetal dat je huisarts prikt, maar ook het aantal lipoproteïnedeeltjes en hun grootte, plus losse aminozuren.
Alles wat daalde, daalde de goede kant op
Na die ene sessie van dertig minuten daalden de triglyceriden en het aantal VLDL-deeltjes. VLDL is het deeltje waarmee je lever vet de bloedbaan in stuurt, en het is de voorloper van het kleine, dichte LDL waar het risico op aderverkalking aan hangt. Minder VLDL betekent dus minder grondstof voor precies het deeltje dat je liever niet in overmaat hebt. Dat is in dezelfde richting als wat koolhydraatbeperking doet.
Ook de vertakte-keten en aromatische aminozuren daalden. Die namen zeggen de meeste mensen niets, maar het gaat om leucine, isoleucine, valine, tyrosine en fenylalanine. In een cohortonderzoek van Wang en collega’s in Nature Medicine uit 2011, met 2.422 mensen die twaalf jaar werden gevolgd en van wie er 201 diabetes kregen, voorspelde juist de combinatie van deze aminozuren het ontstaan van diabetes type 2. Mensen in het hoogste kwart hadden een meer dan vijf keer zo hoog risico, en dat werd in een tweede cohort herhaald. Een daling is in dat licht gunstig.
De ketonlichamen stegen. De onderzoekers lezen het hele patroon als een verschuiving naar vetgebruik, gecombineerd met een kortdurende stressreactie. In gewone woorden lijkt het erop dat je lichaam hitte behandelt als inspanning, en daarbij overschakelt op de brandstof die het bij inspanning zonder eten ook kiest.
Waarom hitte je ketonen omhoog duwt
Het onderzoek meet uitkomsten en test geen mechanisme, dus wat hier volgt is de gangbare fysiologische verklaring en geen bevinding van deze studie.
Een sauna is voor je lichaam geen rustmoment. In een aparte studie van Jenkins en collega’s uit 2026, bij twaalf gezonde volwassenen in een infraroodsauna op 65 graden, steeg de hartslag van 74 naar gemiddeld 153 slagen per minuut en ging de lichaamstemperatuur 1,4 graad omhoog. Dat is een hartslag die je ook haalt met stevig cardio. Bij die belasting geeft je lichaam adrenaline en noradrenaline af, en die hormonen openen de vetcellen. De vrijgekomen vetzuren gaan naar de lever, en de lever maakt daar onder meer ketonen van. Dezelfde route dus als bij vasten of koolhydraatbeperking, alleen is de prikkel hier warmte in plaats van een leeg bord.
Waarom die aminozuren dalen is in deze studie niet onderzocht, maar twee verklaringen liggen voor de hand. Hitte zet cellen aan tot het maken van hitteschokeiwitten, een soort reparatieploeg die voorkomt dat andere eiwitten door de temperatuurstijging uit hun vorm raken. Daar zijn bouwstenen voor nodig, en het lijkt erop dat de spier die aminozuren dan uit het bloed haalt. De concentratie in je bloed daalt dan zonder dat er iets verloren gaat, het is verhuisd. Een tweede mogelijke oorzaak is dat juist de vertakte-keten aminozuren in de spier zelf als brandstof worden verbrand zodra de energievraag stijgt, en die vraag stijgt hier duidelijk. Welke van de twee het zwaarst weegt, of dat er iets heel anders speelt, is uit dit abstract niet op te maken.
Wat de acht weken in de sauna opleverden
In de trial gaf trainen met sauna erna meer dan trainen alleen. Het aantal LDL-deeltjes daalde en de LDL-concentratie daalde, de VLDL-subklassen daalden sterker, en de HDL-deeltjes werden groter. Dat eerste is het stevigste punt. Het aantal LDL-deeltjes komt dicht in de buurt van ApoB, en dat is de maat waarop cardiologen tegenwoordig sturen, omdat niet de hoeveelheid cholesterol maar het aantal deeltjes bepaalt hoeveel er in de vaatwand kan blijven steken.
Bij de grotere HDL-deeltjes is voorzichtigheid op zijn plaats. Grotere HDL-deeltjes worden doorgaans als gunstig gelezen, maar behandelingen die het HDL omhoog brachten hebben in trials geen hartinfarcten voorkomen. Een verandering in HDL is dus eerder een teken dat er iets in de vetstofwisseling beweegt dan een winstpunt op zichzelf.
Wat je hier aan hebt als je koolhydraatarm eet
En een saunabeurt is geen route naar ketose. Dat ketonen meetbaar stijgen betekent niet dat je in ketose komt, en de vergelijking met vasten gaat over de richting en niet over de hoogte. Uit de meta-analyse over vasten blijkt dat de echte ketonstijging dagen kost. Maar mocht je naar de sauna gaan dan werkt de hitte niet tegen. Zie de sauna als iets wat in dezelfde richting werkt als je voeding en je training, en niet als iets wat die vervangt. Drie dingen zijn concreet.
Meet je ketonen niet vlak na de sauna als je je eigen waarden over weken wilt vergelijken, want dan meet je de hitte mee en niet je voeding. Drink na afloop ruim, want het vochtverlies van ruim een liter per uur is reëel en dat raakt ook je elektrolyten, waar je op koolhydraatbeperking toch al scherper op moet zijn. En als je de sauna na je training plant in plaats van op een losse dag, zit je het dichtst bij wat hier is onderzocht, want dat was de opzet die bovenop trainen alleen iets extra’s gaf.
Bron: Laukkanen JA, Heinonen IHA, Lee E, Kunutsor SK, Schwab U, Kainulainen H, Kujala U, Karppinen JE, Laakkonen EK. Effects of Sauna Bathing on NMR-Based Metabolomic Profiles. Mayo Clinic Proceedings, 12 november 2026. https://doi.org/10.1016/j.mayocp.2026.11.006. Aanvullend: Wang TJ e.a., Metabolite profiles and the risk of developing diabetes, Nature Medicine 2011, https://doi.org/10.1038/nm.2307. Jenkins EJ e.a., Far-infrared sauna exposure at 65 graden Celsius elevates core temperature, Experimental Physiology 2026, https://doi.org/10.1113/EP094028