Een meta-analyse van dertig studies legde voor het eerst naast elkaar hoe hoog de ketonen oplopen bij vasten, en hoe sterk dat afhangt van het aantal dagen.

In het kort

  • Vasten langer dan drie dagen verhoogde de ketonen ongeveer twee keer zo sterk als vasten van drie dagen of korter, en elke extra dag maakte de stijging meetbaar groter.
  • Het is de eerste kwantitatieve samenvatting van dertig studies naar vasten en ketonen, samen goed voor 44 metingen bij overwegend gezonde volwassenen.
  • Uit deze cijfers kun je aflezen dat de echte stijging van ketonen pas na de derde dag op gang komt.

In ketose komen door vasten lukt niet door één dag te vasten. Hoeveel ketonen er dan echt in je bloed zitten, en of die grafiek na dag twee verder stijgt of afvlakt, stond tot nu toe echter nergens bij elkaar.

Dertig studies, 44 metingen, van één tot tien dagen

Een Turkse onderzoeksgroep onder leiding van Süleyman Ulupınar van de Erzurum Technical University zocht in PubMed, Web of Science en Scopus naar humane studies uit 2000 tot 2025 waarin mensen volledig stopten met eten. Water mocht, en in een enkele studie ook zwarte koffie of thee zonder suiker, maar calorieën niet. Van de 1.174 gevonden publicaties bleven er na ontdubbelen en selecteren dertig over, samen goed voor 44 effectgroottes.

De vastenduur liep van ongeveer één tot tien dagen. Per studie deden tussen de 6 en 57 mensen mee, overwegend gezonde volwassenen met een normaal gewicht tot overgewicht. Gemeten werd beta-hydroxyboterzuur in 24 studies, totale plasmaketonen in zes en acetoacetaat in drie. Omdat de meeste studies dezelfde mensen voor en na het vasten vergeleken, zijn de uitkomsten uitgedrukt als effectgrootte en niet als absolute waarde. Hoeveel millimol per liter iemand bereikte, staat er dus nergens bij.

De cijfers in het onderzoek. Na drie dagen verdubbelt het effect

Over alle studies samen steeg beta-hydroxyboterzuur fors. Hoe fors drukken de onderzoekers uit in een effectgrootte, en dat getal vraagt om uitleg, want het is geen millimol per liter.

Een effectgrootte zet de verandering af tegen de spreiding tussen de deelnemers. Een waarde van 1 betekent dat de gemiddelde ketonwaarde na het vasten één spreidingsbreedte hoger ligt dan ervoor, en alles boven 0,8 heet in de statistiek een groot effect. Voor beta-hydroxyboterzuur kwam de meta-analyse uit op 2,794, met een betrouwbaarheidsinterval van 2,281 tot 3,307. Voor totale plasmaketonen was dat 3,260 en voor acetoacetaat 1,731. Zeer grote verschuivingen dus, maar je leest er niet uit af op hoeveel millimol per liter iemand uitkwam. Die vertaling maakt een effectgrootte juist onmogelijk, want hij rekent de eenheid weg.

Bij vasten van drie dagen of korter kwam de effectgrootte voor beta-hydroxyboterzuur uit op 1,768, bij vasten langer dan drie dagen op 3,780. Ruim twee keer zoveel dus, en dat verschil was statistisch hard, met een p-waarde onder 0,001. De meta-regressie maakt het preciezer. Elke extra dag vasten verhoogde de effectgrootte met gemiddeld 0,30, dus met ongeveer een derde spreidingsbreedte per dag, met een betrouwbaarheidsinterval van 0,130 tot 0,470. De vastenduur alleen al verklaarde daarmee ongeveer 31 procent van alle verschillen tussen de studies.

Bij acetoacetaat gebeurde dat niet. Daar was geen verband met de duur aantoonbaar, al kwam dat cijfer uit slechts drie studies en noemen de auteurs die analyse zelf verkennend.

Waarom je lever pas na dagen echt omschakelt

De meta-analyse meet alleen uitkomsten en test geen mechanisme, dus wat hier volgt is de gangbare verklaring uit de fysiologie en geen bevinding van deze studie.

Je lever heeft een voorraad glycogeen die ongeveer een etmaal meegaat bij rust. Zolang daar nog iets in zit, houdt je lichaam de bloedsuiker daarmee op peil en blijft de insuline hoog genoeg om de vetafbraak te remmen. Pas als die voorraad echt leeg is, valt de insuline ver genoeg terug en komt de ketogenese in de lever op volle toeren. Dat is geen schakelaar maar een regelaar die je langzaam opendraait. In de eerste vierentwintig uur gaat hij een stukje open, en daarna blijft hij dagenlang verder draaien omdat de vetzuren blijven stromen en er geen koolhydraat meer binnenkomt om hem terug te duwen. Een vastendag zet die beweging in gang, maar de hoogte die mensen bij meerdaagse vasten bereiken, haal je er niet mee.

Wat deze cijfers niet vertellen

Het belangrijkste wat je hier niet uit kunt halen, zijn absolute waarden. Nergens in deze meta-analyse staat hoeveel millimol per liter mensen bereikten, alleen hoe groot de verandering was ten opzichte van hun eigen uitgangswaarde.

Een idee van de hoogte moet daarom uit ander onderzoek komen. In een klassieke studie van Merimee, Cahill en collega’s uit 1971, waarin zes gezonde mensen zes dagen vastten, piekte beta-hydroxyboterzuur op 2,87 mmol/L en acetoacetaat op 0,77 mmol/L. Dat is een kleine en oude studie die niet in deze meta-analyse zit, maar het geeft wel de orde van grootte. Na bijna een week zonder eten kom je rond de 3 mmol/L uit, niet rond de 10. Wie met een vingerprikmeter werkt en na twee dagen 1,5 ziet staan, zit daarmee precies waar je zou verwachten.

Wat je ermee kunt als je keto doet

Voor wie koolhydraatarm eet, is de praktische vertaling vooral een correctie op de verwachting. Een vastendag of een lange nacht zonder eten verhoogt je ketonen. Als je doel een hoge ketose is, bijvoorbeeld omdat je uitprobeert hoe je je daarbij voelt, dan ligt het verschil pas na dag drie en niet tussen zestien en vierentwintig uur.

Twee dingen zijn het proberen waard. Meet een keer vlak voor het slapen en opnieuw bij het ontbijt, want dat verschil over één nacht laat zien hoe makkelijk jouw lever de overstap maakt en dat verschilt sterk per persoon. En kijk kritisch naar je reden voor een meerdaagse vastenperiode, want bij een dieet dat je al in ketose houdt is de extra ketonstijging door drie dagen niet eten een middel zonder duidelijk doel. Vasten langer dan drie dagen hoort bovendien niet thuis in zelfexperiment als je medicatie gebruikt voor diabetes of bloeddruk.

Bron: Ulupınar S, Terzi M, Malkoç N, Çamli A, İnce İ, Gençoğlu C, Özbay S. Duration-Dependent Ketone Body Responses to Fasting: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression. International Journal of Molecular Sciences 2026, 27(21):9570. https://doi.org/10.3390/ijms27219570. Aanvullend: Merimee TJ, Felig P, Marliss E, Fineberg SE, Cahill GF. Glucose and lipid homeostasis in the absence of human growth hormone. Journal of Clinical Investigation 1971, https://doi.org/10.1172/JCI106527

Blijf op de hoogte

We houden je op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen

Het onderzoek naar het ketogeen dieet is booming. Schrijf je in voor de nieuwsbrief. Dan krijg je van ons de nieuwste ontwikkelingen regelmatig in je mailbox.

    Stel gerust je vraag!

    Heb je een specifieke vraag? Behoefte aan meer informatie? Neem gerust contact met ons op en we komen zsm bij je terug.

      Locatie lesdagen

      Vragen worden zo snel mogelijk beantwoord.